وظايف و مسئوليت‌هاي معلم و دانش‌آموز در آزمايشگاه

در فعاليت‌هاي آزمايشگاهي بايد معلمان و مربيان براي دانش‌آموزان الگوي از رعايت نظم، بهداشت و ايمني باشند. براي مثال در پوشيدن روپوش سفيد و استفاده از وسايل ايمني، تاكيد و پيروي از قوانين ايمني، اجراي دقيق روش كار آزمايش، اشاعه، ترويج و آموزش نكات ايمني بايد اهتمام ويژه‌اي به خرج دهند. آزمايشگاه بايد از هر نظر ايمن باشد، ايمني بر كار مقدم است. در اين بخش توصيه‌هاي متعددي براي معلمان و مربيان آزمايشگاه ارايه مي‌شود. اطلاعات اساسي اين توصيه‌ها براي كار در آزمايشگاه مدرسه و دانشگاه تنظيم شده و شامل نكات عمومي در رابطه با رعايت ايمني در آزمايشگاه بوده و بايد در فواصل معين بازنگري و به روز شوند.

1– نگهداري از آزمايشگاه و تجهيزات

  1. بازرسي منظم شرايط ايمني و تجهيزات كمك‌هاي اوليه و چسباندن تاريخ و نام بازرس بر روي تجهيزات بازرسي شده،
  2. پيروي كامل از مقررات و شرايط استفاده از مواد و وسايل شيميايي؛
  3. هرگز از وسايل معيوب استفاده نشود؛
  4. ثبت نگارش‌ها و شرايط ايمني آزمايشگاه؛
  5. ثبت و نگهداري همه وقايع آزمايشگاهي به مدت زماني كه سيستم مدرسه نياز دارد؛
  6. آشنايي با شرايط ايمني و روش كار در مواقع اضطراري؛
  7. آموزش روش استفاده از همه تجهيزات ايمني و اورژانسي قبل از انجام فعاليت‌هاي آزمايشگاهي با دانش‌آموزان؛
  8. آموزش اصول ايمني و بكارگيري آنها در حوادث اورژانسي به دانش‌آموزان؛
  9. آشنايي با محل كليد برق و دريچه آب و گاز در آزمايشگاه و شيوه قطع كردن آنها؛
  10. آشنايي با محل تجهيزات ايمني و اورژانسي ( مثل: دوش ايمني، مايع چشم شوي، جعبه كمك‌هاي اوليه، اطفاي حريق، كپسول آتش نشاني و محلول ضد عفوني كننده) و شيوه استفاده از آنها؛
  11. ثبت شماره تلفن‌هاي مراكز اورژانس در دفترچه و حافظه تلفن آزمايشگاه؛
  12. آشنا ساختن دانش‌آموزان با چگونگي تخليه منظم آزمايشگاه به هنگام شرايط اضطراري و اجراي آزمايشي آن؛
  13. تشريح جزئيات نتايج حاصل از نقض قوانين ايمني و روش كار براي دانش آموزان. 

2- نگهداري از مواد شيميايي

  1. بازرسي منظم فهرست مواد شيميايي؛
  2. به روز كردن فهرست مواد شيميايي حداقل سالانه و يا در صورت نياز توسط اداره؛
  3. تهيه كپي فهرست مواد شيميايي  جهت پاسخ گويي در مواقع اضطراري( مثل  پاسخ به كارشناسان آتش نشاني )؛
  4. عدم نگهداري مواد غذايي و نوشيدني در كنار مواد ماده  شيميايي؛
  5. نگه داري مواد شيميايي در ظرف اصلي آنها؛
  6. اطمينان از اين‌كه همه مواد شيميايي و واكنشگرها داراي برچسب هستند؛
  7. عدم نگهداري مواد شيميايي در سكو، كف و يا زير هود آزمايشگاهي؛
  8. اطلاع از ميزان ماده شيميايي مورد نياز، قابل دسترس براي هر آزمايش  و ذخيره شده در انبار؛
  9.  آماده كردن مقدار معيني از مواد شيميايي قابل دسترس در آزمايشگاه كه شامل برچسب ايمني و داده‌هاي مورد نياز براي شناسايي آنها بر.

3- آمادگي براي انجام فعاليت‌هاي آزمايشگاهي

  1. قبل از انجام هر فعاليت آزمايشگاهي، ارزش آموزشي آن را در مقابل خطر‌هاي بالقوه موجود بسنجيد؛
  2. آشنايي و پيش‌بيني خطرات بالقوه مواد در فرايندها و تجهيزات درگير در هر فعاليت آزمايشگاهي؛
  3. وارسي همه وسايل و تجهيزات قبل از انجام فعاليت‌هاي آزمايشگاهي؛
  4. قبل از ورود به آزمايشگاه به دانش‌آموزان تذكر دهيد كه در اجراي همه فعاليت‌هاي آزمايشگاهي راهنما داشته باشند.
  5. قبل از شروع كار همه موارد مربوط به ايمني و خطرات احتمالي در فعاليت‌هاي آزمايشگاهي به دانش‌آموزان گفته شود.

 

4- مديريت مطمئن و مناسب آزمايشگاه

  1. نمونه‌ي خوبي از رفتار ايمن و منظم براي تبعيت دانش آموزان به نمايش بگذاريد؛
  2. مطمئن شويد كه همه دانش‌آموزان از تجهيزات ايمني مناسبي (مثل  عينك ايمني، روپوش آزمايشگاهي، دست كش) استفاده مي‌كنند؛
  3. ترتيبي دهيد كه حتماً ترازو، دست كش، كاغذ صافي و دستمال كاغذي در آزمايشگاه باشند.
  4. در اجراي هر آزمايشي بر همه قوانين ايمني و روش كار تاكيد كنيد.
  5. هرگز دانش‌آموزان را در آزمايشگاه بدون مربي و تنها نگذاريد.
  6. هرگز پذيراي مهمان نا خواسته در آزمايشگاه نشويد.
  7. هرگز اجازه ندهيد دانش‌آموزان مواد شيميايي را به بيرون از آزمايشگاه ببرند.
  8. هرگز اجازه سيگاركشيدن، خوردن غذا و نوشابه و يا آدامس در آزمايشگاه ندهيد.

5- شيوه كار با مواد شيميايي

  1. قبل از دست زدن به مواد شيميايي از دست كش ضد شيميايي استفاده كنيد. دست كش بايد در مقابل همه مواد شيميايي مقاوم باشد.
  2. اگر مواد شيميايي را از ظرف اصلي به ظرف ديگر انتقال داديد، برچسب روي آن بچسبانيد و غلظت، خطرات احتمالي، تاريخ و اسم شخص منتقل كننده را بر روي آن بنويسيد.
  3. براي درآوردن ماده شيمياي جامد از ظرف محتوي آن، بايد از قاشقك( اسپاتول) استفاده كنيد.
  4. مواد شيميايي را مستقيماً با دستتان لمس نكنيد.
  5. وقتي با تركيبات پراكسيد كار مي‌كنيد، هرگز از اسپاتول فلزي استفاده نكنيد. فلزات با پراكسيد واكنش تخريبي و انفجاري مي‌دهند.
  6. به هنگام انتقال مواد از ظرفي به ظرف ديگر، آن را از بدن خود دور نگه داريد.
  7. براي گرم كردن مايعات اشتعال پذير از حمام آبي استفاده كنيد، هرگز آن ها را مستقيماً حرارت ندهيد.
  8. اسيد غليظ را به آرامي به آب اضافه كنيد، هرگز آب را بر روي اسيد غليظ نريزيد.
  9. فقط آن مقدار از مواد شيمياي را كه نياز داريد بيرون آورده و وزن كنيد، مواد اضافي را به ظرف اصلي برنگردانيد، و اما ترتيبي اتخاذ كنيد كه اين مواد در ظرف مخصوص مواد مصرفي ريخته شود.

رعايت نكات ايمني توسط دانش‌آموزان

  آزمايشگاه محلي است كه در آن خطرات بلقوه اي سلامت و ايمني دانش‌آموزان را تهديد مي‌كنند. عدم رعايت نكات ايمني و توصيه‌هاي بهداشت و سلامت در آزمايشگاه مي‌تواند خطر آفرين بوده و كليه مسئوليت‌هاي ناشي از حوادث بر عهده معلم است. به اين دليل دانش‌آموزان نياز دارند تا از روش درست تفكر و فعاليت در انجام فعاليت‌هاي آزمايشگاهي آگاه باشند. معلم نيز وظيفه دارد تا ضمن آشنا ساختن دانش‌آموزان با مقررات و نظم حاكم در آزمايشگاه، نكات ايمني را به آنها آموزش داده و شرايطي را در آزمايشگاه فراهم سازد تا همه دانش‌آموزان با خيال راحت و با اطمينان از ايمني موجود به انجام فعاليت‌هاي آزمايشگاهي مبادرت ورزند. توصيه‌هاي زير ويژه دانش‌آموزان بوده و آنها را با شرايط ايمني و مقررات فعاليت در يك آزمايشگاه شيمي آشنا مي‌سازند.

1- رعايت بهداشت محيط كار

  1. دويدن و يا انجام فعاليت‌هاي عجولانه و شتاب زده در آزمايشگاه ممنوع است.
  2. استفاده از گوشي‌هاي صوتي و تصويري كوچك شخصي در آزمايشگاه ممنوع است.
  3. دانش‌آموزان اجازه انجام آزمايش هاي اكيداٌ ممنوع را ندارند.
  4. دانش‌آموزان نبايد روي سكوي آزمايشگاه بنشينند.
  5. دانش‌آموزان بايد روش كار اورژانسي( كمك هاي اوليه) را بدانيد.
  6. هرگز در آزمايشگاه بدون مربي يا معلم كار نكنيد.
  7. اغلب آزمايش‌ها و يا فعاليت‌هاي كوچك آزمايشگاهي را با نظارت مستقيم معلم انجام دهيد.
  8. هرگونه ريختن يا پرتاب مواد و وسايل آزمايشگاهي، اتفاقات و يا آسيب‌ها را فوراً به معلم گزارش كنيد.
  9. هرگز در هنگام انجام يك واكنش آن را ترك نكنيد.
  10. هرگز براي گرفتن اشيايي كه در حال افتادن هستند، تلاش نكنيد.
  11. در برداشتن شيشه آلات گرم دقت كنيد. شيشه آلات گرم وسرد ظاهري شبيه هم دارند.
  12. هرگز سر باز لوله آزمايش را كه شامل مواد است به سمت خود يا سايرين نگيريد.
  13. هرگز پيپت را با مكيدن پر نكنيد. هميشه از شيوه‌هاي استاندارد پركردن پيپت استفاده  كنيد.
  14. مطمئن شويد، حلال‌هاي اشتعال پذير در اطراف چراغي كه روشن مي‌كنيد، موجود نباشد.
  15. هرگز چراغ بونزن يا مشعل گازي روشن را رها نكنيد.
  16. به هنگام اتمام آزمايش، تمام وسايل حرارتي را خاموش كرده و شير آب و گاز را ببنديد.
  17. هرگز تجهيزات و مواد شيميايي را از آزمايشگاه بيرون نبريد.
  18. لباس، كيف و ساير وسايل شخصي خود را در محل ويژه خود قرار دهيد و هرگز آنها را روي سكو و يا معبر و راهرو قرار ندهيد.
  19. اگر حساسيتي به مواد شيميايي داريد، حتماً به مربي و معلم خود اطلاع دهيد.
  20. كف آزمايشگاه را تميز و عاري از هر شي نگه داريد( مثل: يخ، اشياكوچك، مايع ريخته شده ).
  21. در حفظ نظم و انظباط و نيز تميزي آزمايشگاه (مراقبت از آزمايشگاه ) كوشا باشيد.
  22. محيط كار را پاكيزه و عاري از هر شي غير ضروري نگه داريد.
  23. در پايان هر جلسه فعاليت آزمايشگاهي، سكوها و فضاي كار را كاملاً تميز كنيد.
  24. از ريختن آشغال به سينك آب ظرف‌شويي خودداري نماييد.
  25. هرگز مسيرخروجي را نبسته و روي وسايل اورژانسي را نپوشانيد.
  26. قبل از استفاده تجهيزات آنها را از لحاظ آسيب ديدگي(ترك خودگي، ناقص بودن و …) بررسي كرده و هرگز از وسايل آسيب ديده استفاده نكنيد.
  27. هرگز مواد شيميايي خالص را با ريختن در سينك فاضلاب و يا سطل آشغال هدر ندهيد.
  28. مواد شيميايي زائد را در ظرف‌هايي  با برچسب مخصوص مواد شيميايي زائد قرار دهيد.
  29. وسايل شيشه اي شكسته شده و اشياي نوك تيز( مثل سرنگ، سوزن و يا بريده‌هاي شيشه اي) را سريعاً در ظرف‌هاي مشخص شده محتوي اين گونه مواد بريزيد.
  30. هميشه در آزمايشگاه با استفاده از عينك ايمني از چشمانشان محافظت كنيد.
  31. به هنگام فعاليت در آزمايشگاه زماني كه به مواد خطرناك دست مي زنيد حتماً دست كش يكبار مصرف تهيه كرده و بپوشيد.
  32. روپوش بلند آستين دار آزمايشگاهي و يا پيش بند ضد مواد شيميايي بپوشيد.
  33. كفشي بپوشيد كه به حد كافي انگشتان پا را پوشانده و داراي پاشنه بوده و ليز نخورد. پوشيدن كفش صندل كه جلو يا پشت آن باز بوده و يا داراي پاشنه بلند باشد، در آزمايشگاه ممنوع است.
  34. از پوشيدن شال گردن، پيراهن گشاد، آستين كوتاه و نيز شلوار گشاد در آزمايشگاه خود داري كنيد.
  35. به هنگام انجام فعاليت‌هاي آزمايشگاهي، حتماً جواهرات را در آوريد( بويژه جواهرات آويزان ).
  36. داشتن ناخن مصنوعي در آزمايشگاه سفارش نمي‌شود، زيرا جنس آنها از پليمرهاي قابل اشتعال بوده  و مي‌توانند به شدت و به طور كامل بسوزند و خاموش كردن آنها به آساني ميسر نمي‌شود.

 

2- رعايت بهداشت عملي

  1. به هنگام استفاده از مواد شيميايي، دست خود را به صورت، چشمان، دهان و بدن خود نزنيد.
  2. هرگز مواد غذايي و نوشيدني باز يا بسته را به داخل آزمايشگاه يا انبار مواد شيميايي نياوريد.
  3. هرگز به منظور خودرن مواد غذايي و يا نوشيدن از ظروف شيشه‌اي آزمايشگاه استفاده نكنيد.
  4. هرگز به نگام حضور در آزمايشگاه و انبار مواد شيميايي از مواد آرايشي  استفاد نكنيد.
  5. قبل از ترك آزمايشگاه، دست خود را بعد از در آورن دست‌كش بشوييد.
  6. قبل از ترك آزمايشگاه، تجهيزات محافظ ( مثل دست كش، روپوش آزمايشگاهي، عينك ايمني ) را در آورده و مرتب نماييد.
  7. هرگز هيچ واكنشگري را لمس نكنيد، نچشيد و نبوييد.
  8. هرگز ظرف محتوي مواد را مستقيماً به بيني خود نزديك و بخارات آن را تنفس نكنيد.
  9. هرگز موادي را كه در برنامه انجام آزمايش قرار ندارد، مخلوط و يا استفاده نكنيد.
  10. به هنگام استفاده از هود مخصوص آزمايشگاهي، تا آنجايي كه ممكن است بخارات سمي، غبار و يا گازها مواد شيميايي را به بيرون رها كنيد. وقتي از هود استفاده مي‌كنيد، درب هود را براي استفاده بهينه و اطمينان به كمترين مقدار بالا ببريد و دست و بدن خود را بيرون هود نگه داشته و براي اطمينان از جريان هوا، مواد و تجهيزات را حداقل در 8 سانتي متري داخل هود قرار دهيد.
  11. به هنگام انتقال و جابجايي مايعات ( بويژه بيش از ml250) يك ظرف بزرگتر(فلزي، پلاستيكي)  يا سطلي كه به حد كافي بزرگ است، در زير ظرف اصلي قرار دهيد تا مواد ريزشي در آن بريزد.
  12. هرگز ظرف شيشه‌اي سنگين و يا خيس را جابه‌جا نكنيد.
  13. از وسايل (شيشه‌اي، چراغ بونزن و …) به روش صحيحي با نظارت مستقيم معلم استفاده كنيد.

 

روش كار در مواقع اضطراري

  1. همه خروجي‌هاي آزمايشگاه و ساختمان را بشناسيد.
  2. محل شماره تلفن‌هاي اورژانس را بدانيد.

محل و روش به كارگيري وسايل ايمني نظير: كپسول آتش نشاني، سيستم هشدار و آژير خطر، وسايل اطفاي حريق، محلول چشم شوي، جعبه كمك هاي اوليه و دوش ايمني را از قبل  بدانيد.

شاید این مطالب را هم دوست داشته باشید

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *